حالا حدود ۱۸ ساعت از اعلام آتشبس دو هفتهای میان ایران و آمریکا میگذرد؛ آتشبسی که اسرائیل هم آن را پذیرفته و قرار است مذاکرات مربوط به آن روز جمعه در اسلامآباد آغاز شود.[1][2] یکی از برداشتهای عملی از این آتشبس این بود که آمریکا و اسرائیل حملات خود علیه ایران را متوقف کنند و در مقابل، ایران هم واکنشهای دفاعی خود را متوقف کرده و عبور کشتیها از تنگه هرمز را ممکن سازد.[1][2]
اما چند ساعت بعد از اعلام آتشبس، مشخص شد ماجرا به این سادگی نیست. ترامپ توافق را طوری مطرح کرد که انگار عبور و مرور از هرمز از سر گرفته میشود، اما هم گزارشهای رسانههای بینالمللی و هم منابع ایرانی تصویر دیگری ارائه میکنند: نه عبور آزاد، بلکه عبوری محدود و تحت کنترل.[2][3] رویترز گزارش داده که ایران در حال بررسی نوعی بازگشایی کنترلشده بوده؛ یعنی کشتیها همچنان باید با نهادهای نظامی ایران هماهنگ میکردند.[3] خبرگزاری فارس هم پا را فراتر گذاشت و نوشت که قرار بر این بوده که ایران فقط به ۱۰ تا ۱۵ کشتی در روز اجازه عبور بدهد، نه اینکه تردد آزاد برقرار شود؛ یعنی رفتوآمد همچنان تحت مدیریت و کنترل ایران باقی بماند. و این دقیقاً همان نکته مهم است: عبور محدود و کنترلشده، به معنای باز بودن تنگه نیست.
دادههای متنباز مربوط به تردد کشتیها در ۱۸ ساعت اول هم همین را نشان میدهد.
بر اساس دادههای MarineTraffic، در این بازه زمانی پنج کشتی غیرایرانی تلاش کردهاند از هرمز عبور کنند: Daytona Beach، NJ Earth،Hai Long، New Ambition و Iolcos Destiny. بعضی گزارشها از اینها بهعنوان اولین عبورهای پس از آتشبس نام بردهاند، اما در اینجا جزئیات از خود تیتر مهمتر است.
از میان این پنج کشتی، به نظر میرسد Daytona Beach، Iolcos Destiny، New Ambition و Hai Long از بنادر ایران، از جمله امام خمینی و بندرعباس، حرکت کردهاند. با توجه به اینکه در طول جنگ هم کشتیهای ایرانی یا مرتبط با ایران همچنان امکان عبور از تنگه را داشتند، این ترددها را نمیتوان نشانهای از بازگشایی هرمز از سوی ایران یا حسن نیت تهران دانست. اینها ممکن است صرفاً ادامه همان الگویی باشند که از قبل برای کشتیهای مرتبط با ایران وجود داشته است.
دادههای متنباز تردد کشتیها در تنگه هرمز از MarineTraffic.com
وضعیت NJ Earth کمی مبهمتر است، اما مسیر آن در ۲۴ ساعت گذشته ظاهراً نشان میدهد که این کشتی در امتداد سواحل ایران، از نزدیکی جزیره کیش به سمت تنگه هرمز حرکت کرده است. این هم میتواند نشانهای باشد از اینکه این عبور نیز در چارچوب مسیرهای تحت کنترل ایران یا مرتبط با بار ایرانی انجام شده، نه اینکه نمونهای از عبور عادی و آزاد بینالمللی باشد.
مسیر عبور NJ Earth در ۲۴ ساعت گذشته
یک نکته مهم دیگر هم هست: تعداد عبورهای امروز آنقدر غیرعادی نیست که بتوان آن را نشانه بازگشایی تنگه دانست. بر اساس بررسی شما از دادههای متنباز در یک ماه گذشته، تعداد عبور روزانه از تنگه معمولاً در بازه ۵ تا ۱۰ کشتی در روز در نوسان بوده است. بنابراین آنچه امروز دیده میشود، تفاوت بنیادینی با روند روزهای قبل از اعلام آتشبس ندارد. به بیان ساده، ترافیک امروز بیشتر شبیه ادامه همان الگوی محدود قبلی است، نه نشانه یک وضعیت جدید.
در کنار این، خود آتشبس هم محل اختلاف است. در روایت میانجیگری پاکستان، به نظر میرسید کاهش تنش قرار است دامنهای وسیعتر داشته باشد و لبنان را هم در بر بگیرد، اما اسرائیل صراحتاً اعلام کرد که لبنان بخشی از این توافق نیست و حتی بعد از اعلام آتشبس هم حملاتش را در آنجا ادامه داد.[1][4][5] این موضوع مهم است، چون اگر ایران این اقدامات اسرائیل در لبنان را نقض چارچوب آتشبس بداند، طبیعتاً دلیل بیشتری خواهد داشت که با هرمز مثل یک گذرگاه واقعاً باز رفتار نکند.[1][4]
نکته مهم دیگر، نوع کشتیهایی است که تا اینجا عبور کردهاند. کشتیهایی که فعلاً دیده شدهاند فلهبر هستند، نه نفتکش. این مسئله مهم است، چون اگر هرمز واقعاً در حال بازگشایی بود، یکی از اولین و روشنترین نشانهها باید بازگشت تردد عادی نفتکشها میبود. اما رویترز گزارش داده که فقط تعداد محدودی کشتی با مجوز ایران حرکت کردهاند و شرکتهای بزرگ کشتیرانی همچنان با احتیاط عمل میکنند.[3]
بنابراین در این مرحله، جمعبندی همچنان روشن است:
تنگه هرمز هنوز باز نشده است.
منابع: